Muggen brengen behalve malaria ook dengue en gele koorts over. Een goede bescherming tegen deze ziektes begint met het voorkomen van muggenbeten. De malariamug steekt ’s avonds en ’s nachts. Bedekkende kleding en een klamboe dienen als eerste barrière, deze kunnen worden behandeld met permethrine als extra bescherming. Ook antimuggenmiddelen met DEET zijn effectief. Van permethrine noch van DEET in concentraties tot dertig procent zijn schadelijke effecten voor de foetus bekend.
Wel of niet slikken?
In aanvulling op de bovenstaande methoden kan een antimalariamiddel nodig zijn. Miljoenen zwangeren hebben decennialang chloroquine en proguanil gebruikt. Deze middelen leveren geen gevaar op voor de foetus maar sommige parasieten zijn inmiddels resistent. Daarom worden ze niet veel meer voorgeschreven. Lariam kan tijdens het tweede en derde trimester van de zwangerschap veilig worden gebruikt.
Lariam is niet geregistreerd voor gebruik in de eerste twaalf weken van de zwangerschap of in de drie maanden voorafgaand aan de zwangerschap. Uit de tot nog toe bekende gegevens over lariam gebruik tijdens het eerste trimester van de zwangerschap blijkt er geen verhoogde kans te zijn op geboorteafwijkingen of spontane abortus in vergelijking met andere antimalariamiddelen. Het wordt zwangere vrouwen afgeraden om naar multiresistente malariagebieden te reizen. Omdat het risico op het doormaken van malaria in de zwangerschap niet opweegt tegen het mogelijke risico op negatieve effecten voor de foetus door lariam gebruik, wordt dit middel geadviseerd aan alle zwangere die toch reizen naar gebieden met multiresistente malaria.
Over de effecten van Malarone is nog weinig bekend. Daarom mag dit middel vlak voor en tijdens de zwangerschap niet worden gebruikt. Doxycycline veroorzaakt gebitsverkleuringen en een verstoring van de botgroei bij de foetus. Voor dit middel geldt daarom een contra-indicatie tijdens de zwangerschap.
Risicogebieden
In tropisch Afrika, waar het malariarisico het grootst is, biedt geen enkel preventiemiddel volledige bescherming. De gevolgen van een mogelijke besmetting kunnen zo ernstig zijn, dat een zwangere een negatief reisadvies krijgt. Bestemmingen die hiervoor in aanmerking komen zijn West Afrika, Zuidoost Azië, Papua, Papua Nieuw Guinea, een aantal eilanden in de Stille Oceaan en het Amazonegebied. Zwangere vrouwen die naar deze bestemmingen reizen, krijgen de meest effectieve antimalariamiddelen voorgeschreven, met mogelijk negatieve effecten voor het ongeboren kind.
Behandeling
Voor de behandeling van malaria bij zwangeren blijft kinine de hoeksteen. Dit middel heeft als belangrijkste bijwerking lage bloedsuiker (hypoglycaemie) maar die is goed te controleren en te behandelen.
Indien vroegtijdig herkend en adequaat behandeld kunnen zwangere met malaria volledig genezen. Vertragingen in het stellen van de diagnose kan de behandeling moeilijker en minder succesvoller maken.
Zwangerschap en reizigersdiarree
Bij zwangere vrouwen werkt het afweersysteem minder goed om te voorkomen dat het lichaam de vrucht afstoot. Dat maakt zwangeren gevoeliger voor reizigersdiarree. Daar komt bij dat de ziektekiem niet wordt aangepakt in de maag omdat deze minder zuur produceert. De darmen bewegen bovendien minder snel zodat de ziektekiem ook daar langer leeft. Het gevaar van reizigersdiarree is uitdroging. Hierdoor kan de bloedstroom naar de placenta verminderen en verzuurt het moederlijk bloed. Als gevolg daarvan kan het ongeboren kind in nood raken en overlijden.
Reizigersdiarree voorkomen kan het beste door na elke handdruk en voor elke maaltijd de handen te wassen. Kook mogelijk vervuild water voor gebruik of reinig het met jodium. Dat laatste geldt overigens als incidentele noodoplossing. Vlees moet goed doorbakken zijn en zuivelproducten zijn alleen geschikt na pasteurisatie. Vervuild water en voedsel kunnen ook Hepatitus E overbrengen. Deze ziekte veroorzaakt onder zwangeren een sterftecijfer van 25 procent. Tegen sommige ziektekiemen is inenting mogelijk.